Stres – objawy, przyczyny i sposoby radzenia sobie ze stresem.

Stres – czym jest, jakie daje objawy i jak sobie z nim radzić?

Stres jest naturalną reakcją organizmu na sytuacje, które postrzegamy jako wymagające, trudne lub zagrażające. Towarzyszy nam w pracy, relacjach, ważnych decyzjach i codziennych wyzwaniach. Sam w sobie nie jest czymś złym – krótkotrwały stres może mobilizować do działania. Problem pojawia się wtedy, gdy napięcie utrzymuje się przez długi czas i organizm nie ma możliwości powrotu do równowagi.

Czym właściwie jest stres?

Stres można rozumieć jako reakcję organizmu na wymagania, które oceniamy jako przekraczające nasze aktualne możliwości poradzenia sobie z nimi.

W sytuacji zagrożenia lub silnego napięcia uruchamia się między innymi układ współczulny. Przyspiesza tętno i oddech, zwiększa się napięcie mięśni, a organizm uwalnia hormony takie jak adrenalina i kortyzol. Wszystko to ma przygotować nas do działania.

Taka reakcja jest bardzo użyteczna, kiedy rzeczywiście potrzebujemy szybko zareagować. Jeżeli jednak stres staje się przewlekły, organizm może przez długi czas pozostawać w stanie podwyższonej gotowości.

Jakie są objawy stresu?

Stres może wpływać jednocześnie na ciało, emocje, myślenie i zachowanie.

Do częstych objawów stresu należą między innymi:

• napięcie mięśni i bóle głowy,

• przyspieszone bicie serca,

• problemy ze snem,

• trudności z koncentracją,

• rozdrażnienie i niepokój,

• uczucie przytłoczenia,

• zmęczenie,

• problemy żołądkowo-jelitowe,

• zwiększona potrzeba unikania trudnych sytuacji.

Warto pamiętać, że stres nie u każdego wygląda tak samo. Jedna osoba może reagować przede wszystkim napięciem i niepokojem, inna rozdrażnieniem, problemami ze snem albo wycofaniem.

Dlaczego stres czasami tak trudno „wyłączyć”?

Jednym z powodów jest to, że reakcja stresowa nie zależy wyłącznie od tego, co dzieje się wokół nas. Znaczenie ma również sposób, w jaki interpretujemy sytuację.

To samo wydarzenie może być dla jednej osoby dużym zagrożeniem, a dla innej wymagającym, ale możliwym do opanowania wyzwaniem.

Dlatego skuteczne radzenie sobie ze stresem nie zawsze polega na usunięciu jego źródła. Czasami ważniejsze jest odzyskanie poczucia wpływu, uporządkowanie sytuacji i nauczenie się regulowania własnego pobudzenia.

Jak radzić sobie ze stresem?

Nie istnieje jedna uniwersalna metoda na stres. W praktyce najlepiej sprawdza się połączenie kilku sposobów.

1. Zauważ, że jesteś w stresie

Pierwszym krokiem jest rozpoznanie sygnałów pojawiających się w ciele i psychice.

Zamiast automatycznie działać pod wpływem napięcia, spróbuj zatrzymać się na chwilę i nazwać to, co się dzieje:

„Jestem teraz mocno pobudzony.”
„Czuję napięcie w ciele.”
„Martwię się tym, co może się wydarzyć.”

Samo zauważenie reakcji pozwala stworzyć niewielki dystans pomiędzy emocją a działaniem.

2. Zadbaj o ciało

Stres jest również stanem fizjologicznym, dlatego pomocne może być działanie bezpośrednio na poziomie ciała.

W zależności od sytuacji możesz spróbować:

• spokojnego, wydłużonego wydechu,

• krótkiego spaceru,

• ćwiczeń fizycznych,

• rozciągania,

• relaksacji mięśni,

• kilku minut odpoczynku bez dodatkowych bodźców.

Nie chodzi o to, żeby zmusić organizm do natychmiastowego spokoju. Chodzi raczej o stworzenie warunków, w których pobudzenie może stopniowo opaść.

3. Oddziel to, na co masz wpływ, od tego, na co go nie masz

Kiedy jesteśmy zestresowani, łatwo zacząć analizować wszystkie możliwe scenariusze.

Pomocne może być zadanie sobie trzech pytań:

Co dokładnie jest problemem?
Na co mam wpływ?
Jaki jest mój najbliższy możliwy krok?

Takie podejście pozwala zamienić nieokreślone poczucie zagrożenia w konkretny problem, z którym można coś zrobić.

4. Nie próbuj eliminować każdej trudnej emocji

Lęk, złość, smutek czy napięcie nie zawsze są sygnałem, że trzeba natychmiast coś z nimi zrobić.

Czasami bardziej pomocne jest pozwolenie sobie na ich obecność:

„To jest dla mnie trudne i jednocześnie mogę zdecydować, co zrobię dalej.”

Celem nie musi być brak emocji. Bardziej użyteczna może być zdolność do pozostawania w kontakcie ze sobą nawet wtedy, gdy pojawia się silne pobudzenie.

5. Zadbaj o sen, ruch i regenerację

Podstawowe potrzeby organizmu mają duże znaczenie dla naszej odporności na stres.

Regularny sen, aktywność fizyczna, odpowiednie odżywianie i czas przeznaczony na odpoczynek nie rozwiążą każdego problemu, ale mogą zwiększyć zdolność organizmu i psychiki do radzenia sobie z obciążeniem.

Przewlekłe niewyspanie i przemęczenie mogą natomiast sprawić, że sytuacje, które wcześniej były łatwe do opanowania, zaczną być odbierane jako znacznie bardziej obciążające.

Kiedy stres staje się problemem?

Stres jest częścią życia. Nie zawsze można go uniknąć i nie zawsze jest to potrzebne.

Warto jednak zwrócić uwagę na sytuację, w której napięcie utrzymuje się przez długi czas, zaczyna wpływać na sen, relacje, pracę lub codzienne funkcjonowanie albo pojawia się poczucie, że samodzielne sposoby radzenia sobie przestają wystarczać.

W takiej sytuacji rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą może pomóc lepiej zrozumieć źródła stresu oraz znaleźć bardziej dopasowane sposoby radzenia sobie z nim.

Stresu nie zawsze można uniknąć

Być może najważniejszą rzeczą, jaką można zrobić w obliczu stresu, nie jest próba całkowitego wyeliminowania go ze swojego życia.

Stres jest sygnałem, że coś jest dla nas ważne, wymagające albo przekracza nasze aktualne zasoby. Możemy natomiast uczyć się rozpoznawać jego sygnały, regulować pobudzenie i podejmować działania bardziej świadomie.

Nie chodzi więc o życie bez stresu. Chodzi o rozwijanie zdolności do powrotu do równowagi po tym, jak stres się pojawi.